เลนส์ตระกูลนี้เป็นเลนส์ที่ผมชอบมานานแล้ว รู้จักกันมาตั้งแต่สมัยหัดเล่นเลนส์มือหมุนใหม่ๆ  เพราะเป็นเลนส์ที่มีราคาจับต้องได้ มีประวัติความเป็นมาที่น่าสนใจ  และยังให้ภาพที่มีเอกลักษณ์เด่นชัดจริงๆ แบบว่าเห็นปุ๊บ ก็ต้องเดาได้เลยว่าเป็นภาพที่มาจากเลนส์ตระกูลนี้ ไม่ biotar ก็ helios อะไรประมาณนี้แน่นอน   เลนส์ตัวนี้ ก็ได้กลับมาเดินสายการผลิตใหม่ และทำออกมาในเมาท์ Nikon Canon EF  และ m42   ก็ต้องขอขอบคุณผู้สนับสนุนรายการ ขอบคุณบริษัท mark-marcross ตัวแทนจำหน่ายประเทศไทยของเลนส์ ZENIT และ HELIOS   และ world camera ที่ร่วมประสานงาน ช่วยส่งเลนส์ตัวนี้มาให้ทดสอบด้วยครับ

          ก่อนจะรีวิวเลนส์ตัวนี้  ผมก็จะพาท่านผู้อ่านย้อนอดีตกลับไปช่วงปี 1936 ก่อนครับ เพราะเลนส์ตัวนี้มีประวัติความเป็นมาที่ยาวไกลมากๆ

          ปี 1936 นั้น ประเทศเยอรมัน ภายใต้การนำของพรรคนาซี ได้เป็นเจ้าภาพจัดงานโอลิมปิค  BERLIN 1936  เพื่อแสดงให้เห็นถึงความเกรียงไกรของอาณาจักรไรช์ที่สาม   เยอรมันจึงได้มีเร่งการพัฒนาเทคโนโลยีด้านต่างๆ  มาเพื่อรองรับกับการแข่งขันกีฬาโอลิมปิคที่เยอรมันเป็นเจ้าภาพ และแสดงให้โลกได้เห็น ว่าเยอรมันก้าวพ้นจากประเทศผู้แพ้สงครามโลกครั้งที่ 1 กลับมาเป็นชาติมหาอำนาจอีกครั้ง   และเทคโนโลยีการถ่ายภาพ ก็เป็นหนึ่งในสิ่งที่ต้องพัฒนาอย่างเร่งด่วน

          โดยผู้ผลิตกล้องถ่ายภาพต่างๆ รวมไปถึงบริษัท Carl Zeiss ผู้ผลิตกล้อง และเลนส์ชั้นนำของเยอรมัน ตั้งสำนักงานใหญ่อยู่ที่เมือง JENA  ก็ได้เกิดมีโปรเจคพัฒนาเลนส์ออกมาเพียบ

          ไม่ว่าจะเป็นเลนส์ Telephoto ทางยาวโฟกัสยาวๆ เพื่อส่องนักกีฬาโอลิมปิค และเลนส์ Telephoto ความสว่างสูง เพื่อเอามาใช้ในงานโอลิมปิคนี่หละครับ พัฒนาเสร็จทันมั่ง เสร็จไม่ทันมั่ง ก็ว่ากันไป

          แต่เลนส์ที่โด่งดังที่สุดของ Zeiss ตัวหนึ่งที่ออกมาในปี 1936  เพื่อรองรับการแข่งขันโอลิมปิคก็คือ  Carl Zeiss  Olympia Sonnar  180mm f2.8  ซึ่งเป็นเลนส์ telephoto ความสว่างสูงในตำนานตัวหนึ่งของ Carl Zeiss 

          นอกจาก Zeiss Olympia sonnar แล้ว   ก็ยังมีเลนส์ telephoto  ความสว่างสูงอีกตัว ก็คือ Zeiss Biotar 75mm f1.5  ซึ่งผมเดาว่าก็คงเริ่มมีโปรเจคพัฒนาเลนส์ออกมา ช่วง Berlin olympic นี่หละครับ   

          แต่ว่าคงผลิตไม่ทัน ได้ฤกษ์ออกมาเริ่มวางตลาดจริงๆในช่วงปี 1938  นู่นหละครับ (ดูจาก serial number ของ biotar 75 ตัวแรกๆ 24xx xxx)

          Zeiss Biotar เป็นเลนส์ที่มี design  ที่เรียกว่า Double Gauss  Type  ภาษาเยอรมันคือ DOPPEL-GAUSS คือชุดแก้วกลุ่มหน้า และกลุ่มหลัง ส่วนกลางๆ มีลักษณะค่อนข้างสมมาตรกัน มีข้อดี คือทำให้ใช้ชิ้นแก้วขนาดใหญ่ได้ และทำให้สามารถผลิตเลนส์ที่มีรูรับแสงกว้างๆได้ ความคมดี  มีอนาคตไกล

         และ Carl Zeiss Biotar  ก็กลายมาเป็นตำนานอีกบทหนึ่งของ Carl Zeiss  
เนื่องจากเป็นเลนส์ tele ที่มีความสว่างจัดว่าสูงในสมัยนั้น (75mm f1.5 ในปี  1938)


         หลังจาก Carl Zeiss Biotar ออกมาได้ปีเดียว  ตาลุงฮิตเลอร์ ก็กรีฑาทัพบุกไปยึด Poland    นานาชาติ ต่างก็ไม่เห็นด้วย และประกาศสงครามกับเยอรมัน และลุกลามไปทั่วโลก กลายเป็นจุดต้นกำเนิดของสงครามโลกครั้งที่สองสิครับ  รบรากันไปทั่วโลก  

          พอมาถึงช่วงสงครามโลก Zeiss  ก็ได้รับคำสั่งจากรัฐบาลนาซี ว่าเฮ้ย  Zeiss พวกกล้องถ่ายรูปอะไรต่างๆก็เลิกๆทำไปก่อนเหอะ ย้ายไปผลิตยุทธภัณฑ์  กล้องเล็งปืน กล้องหาระยะปืนใหญ่  ที่เล็งเครื่องบินทิ้งระเบิด  พวกกล้องอะไรต่างๆที่จำเป็นต้องเอาไปใช้ในสงคราม เพราะว่าเยอรมันจะครองโลกแล้ว พวกเครื่องมืออุปกรณ์ต่างๆมันต้องพร้อมๆหน่อย ZEISS ก็เลยไปเพิ่มกำลังการผลิตพวกยุทธภัณฑ์แทนสิครับ

          รบกันไป รบกันมา ห้าหกปี  คนตายไปเป็นสิบๆล้าน ในที่สุด เยอรมันก็แพ้สงครามโลกครั้งที่สองหละครับ  ฮิตเลอร์กระทำอัตวินิบาตกรรม ยิงตัวตายในบังเกอร์ในเบอร์ลิน

          ประเทศเยอรมันถูกอเมริกันบุกมาจากทางตะวันตก โซเวียตบุกมาจากทางตะวันออก จับเยอรมันฉีกแบ่งเป็นสองประเทศ  


ต่อไปนี้  ก็จะโยงจาก Carl Zeiss ไปถึงต้นกำเนิดของเลนส์ Helios หละครับ 

          หลังสงครามโลกจบ ประเทศต่างๆ ก็รุมสกรัมเยอรมันสิครับ  ด้วยข้อหาที่ว่าเยอรมันเป็นคนก่อสงครามโลก เห็นมั้ยแก บ้านเมืองพังพินาศ คนตายไปหลายสิบล้าน   ประเทศแกเป็นคนเริ่ม  แกต้องเป็นคนรับผิดชอบทั้งหมดเยอรมันเลยต้องชดใช้หนี้ที่เรียกว่าค่าปฎิกรรมสงครามกันอานเลยครับ  อะไรที่ยึดได้ก็โดนยึดไปหมด และเมือง Jena ที่เป็นที่ตั้งของ Carl Zeiss ก็อยู่ในเขตยึดครองของโซเวียต 

        ตัวผมยังอยากได้เลย กล้อง Contax เลนส์ Carl Zeiss แล้วทำไมโซเวียตจะไม่อยากได้หละครับ 

         โซเวียต ก็เลยยึดโรงงาน Carl Zeiss Jena ขนทั้งคน ทั้งเครื่องจักรใส่รถไฟ  กลับไปตั้งโรงงานที่โซเวียตสิครับ เพราะ Zeiss ไม่ได้ผลิตแค่กล้องถ่ายรูป แต่ Zeiss เป็นโรงงานผลิตยุทธภัณฑ์ชั้นดีตามที่ผมได้เขียนไปด้านบน 

         เรื่องนี้ ก็เป็นเรื่องที่เล่ากันในหมู่นักถ่ายรูปมาตั้งนานแล้ว  ตั้งแต่ผมเริ่มเล่นเลนส์มือหมุนใหม่ๆ   ว่าเลนส์โซเวียต คือเลนส์ที่โซเวียตยึดโรงงานมาจากเยอรมันมาตั้งที่โซเวียต   และผมก็เคยเขียนกระทู้เกี่ยวกับเลนส์ Helios/Biotar 58mm มาครั้งนึงแล้ว เมื่อปี 2009  แต่สมัยนั้นยังอ่อนด้อย การรวบรวมข้อมูลยังไม่ค่อยละเอียดมาถึงคราวนี้

          ผมก็เพิ่งได้มาเห็นหลักฐานเป็นเอกสารเรื่องการย้ายโรงงานชัดๆ จากแฟ้มเอกสารลับของ CIA  นี่หละครับ ช่วงปี 200x ทางอเมริกัน เค้าก็มีกฏหมายเปิดเผยเอกสารลับ CIA  ที่หมดอายุต่อสาธารณะชน และเรื่องของโรงงาน carl zeiss เนี่ย  เค้าก็ถือว่าเป็นโรงงานผลิตยุทธภัณฑ์ 

         ดังนั้น ความเคลื่อนไหวต่างๆ ภายในโรงงาน จึงถูกจับตามองความเคลื่อนไหวจากสายลับ CIA อยู่ตลอดเวลา รวมถึงเรื่องการฟื้นฟู การขนอุปกรณ์และวิศวกร จากโรงงาน Carl Zeiss Jena   ที่พังเสียหาย ฟื้นฟู และไปตั้งโรงงานใหม่อยู่ในโซเวียตด้วยครับ 

          และสิ่งที่ผมกำลังจะโพสต่อไปนี้  เป็นเอกสารลับจาก CIA ที่ถ้าสมัย 1950 เราดันไปอ่านเจอเข้า ก็อาจมีโทษในข้อหาจารกรรม แต่ตอนนี้ กลายเป็นเอกสารที่ไม่ลับไปแล้ว 

          ตามเอกสารที่ CIA รายงานการสอดแนมโรงงาน Zeiss และ Zavod  ไว้อย่างละเอียด   มีบันทึกถึงการขนย้ายเครื่องจักรต่างๆ  และวัตถุดิบ จาก Carl Zeiss Jena   รวมทั้งรายชื่อเจ้าหน้าที่ รวมไปถึงตำแหน่ง ว่าใครโดนส่งไปตั้งโรงงานผลิตกล้องและอุปกรณ์แห่งใหม่ในโซเวียตมั่ง

          โดยโรงงานแห่งใหม่ในโซเวียตที่ถูกจับตามองนี้ ก็ใช้รหัสว่า โรงงาน  Arsenal no.01  กับ  Zavod 393 

และมีบันทึกไว้อย่างละเอียด  
ว่าผลิตอะไรมั่ง แต่ผมจะยกตัวอย่างมาเฉพาะพวกกล้องที่เค้าผลิตละกันครับ  ใครอยากอ่านเอกสารต้นฉบับ เชิญแวะชม ทางนี้ 

ผลผลิตจากโรงงาน KMZ  ที่เป็นที่รู้จักกันดีในหมู่นักเล่นกล้องฟิล์ม และเลนส์มือหมุน  ก็คือ Zorky กับ Zenit camera     ที่เป็นกล้อง rangefinder และ SLR ที่ โซเวียตเอาต้นแบบมาจาก Leica  กับ Contax S  นี่หละครับ 

พวกผลผลิตจากโรงงาน KRASNOGORSKY ZAVOD    ผมก็มีเก็บสะสมไว้ใน collection ของตัวเองนิดๆหน่อยๆ ตามกำลังทรัพย์

โรงงานที่โซเวียต   ขนเครื่องมือ อุปกรณ์ รวมทั้งวิศวกร  มาตั้งขึ้นมาใหม่นี่  ก็มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า    KRASNOGORSKY ZAVOD  หรือ KMZ ครับ   เขาบอกว่าอยู่ชานกรุงมอสโคว์นี่หละครับ ผมก็ไม่เคยไปเหมือนกัน  

ผลิตทุกอย่าง ตั้งแต่ยุทธภัณฑ์ กล้องจุลทรรศน์  กล้องมองกลางคืน  ส่องเรือดำน้ำ  หาระยะยิงรถถัง ไปจนถึงของใช้ในครัวเรือน ตั้งแต่กล้องถ่ายรูปที่ใช้กันตามบ้านทั่วไปนี่หละครับ   โดย optical design ของเลนส์ในยุคแรกๆ  ก็จะยึดเอาของ Carl Zeiss มาทำ 

โดยเอา Zeiss Biotar  มาทำใหม่ในชื่อว่า Helios  Zeiss tessar มาผลิตในชื่อ Industar  และ Zeiss Sonnar มาผลิตในชื่อ Jupiter

โดยเลนส์ Helios 40  ตัวนี้  ก็นำต้นแบบมาจาก Carl Zeiss Biotar  75mm f1.5  ที่โด่งดังในยุค 1930s  กลับมาผลิตใหม่ ในช่วงต้นยุค 50s  

โดยมี design คล้ายๆของเดิม แต่ขยายระยะเป็น 85mm  f1.5  เท่าเดิม

โดยรุ่นแรกๆ ก็จะผลิตด้วย aluminum สี chrome แบบนี้หละครับ 

ขอบคุณบทความ: น้าธรรมรงค์

https://pantip.com/topic/37280181